بهره وری

دستاوردهای بالغ بر ٥٠ سال تجربه برنامه‌ریزی توسعه، شرایط خطیر کنونی اقتصاد ایران بویژه از نظر روند نگران‌کننده عرضه و تقاضای نیروی کار در بخش‌های مولد اقتصاد در کنار حجم عظیم منابع و امکانات موجود، اما با سطح پایین استفاده از ظرفیت در سطح کشور، وابستگی شدید درآمد ارزی کشور به صادرات نفت خام و فرآورده‌های آن و بالاخره فاصله گرفتن اقتصاد ایران با روند جهانی شدن اقتصاد هر یک به نوعی و با منطق خاص خود نشاندهنده این واقعیت است که راه منحصر به فرد برای رویارویی فعال و ثمربخش با چالش‌های موجود، حرکت بر پایه اصول و موازین بهره‌وری است. برنامه‌ای که در آن به جای اتخاذ رویکرد تزریق مستمر و فزاینده ارز و ریال برکارآمد سازی نحوه استفاده از منابع تأکید می‌گردد.

بررسی مستندات و ادبیات توسعه در جهان حکایت از آن دارد که اساساً دو رویکرد اصلی برای افزایش تولید در یک کشور، بخش اقتصادی یا منطقه جغرافیایی وجود دارد:
١- افزایش نهاده‌های تولید شامل: نیروی کار و سرمایه
٢- افزایش بهره‌وری کل عوامل تولید یا عوامل کیفی تولید از طریق اصلاح و نوسازی ساختارهاو مدیریت


بهره‌وری Productivity

بر اساس اینکه چه شخصی و با چه مسئولیت و تخصصی بهره‌وری را تعریف می‌کند تعاریف تا حدودی متفاوت از مفهوم بهره‌وری به دست می‌آید. بهره‌وری به تعبیر کلی معیار سنجش این است که مصرف منابع به عنوان ورودی (نهاده) برای تولید خروجی (ستانده) محصولات و خدمات با کیفیت مورد نیاز جامعه در دراز مدت چقدر موثر و کارآمد است. اگر تعاریف گوناگون حاصل از این مفهوم مورد ارزیابی قرار گیرد، سه نوع اساسی شاخص بهره‌وری حاصل خواهد شد. این سه نوع عبارتند از: بهره‌وری جزئی، بهره‌وری کل عوامل و بهره‌وری کل.


بهره‌وری جزئی

بهره‌وری جزئی عبارت است از نسبت ستانده به یکی از ورودی‌ها. برای مثال، بهره‌وری نیروی کار، که برابر است با نسبت ستانده به ورودی نیروی کار، یک سنجه بهره‌وری جزئی می‌باشد. به صورت مشابه،


بهره‌وری سرمایه: که برابر نسبت ستانده به ورودی موجودی سرمایه است.

بهره‌وری مواد: که برابر نسبت ستانده به ورودی مواد است- نمونه‌هایی از بهره‌وری جزئی می‌باشند.

بهره‌وری کل عوامل تولید TFP : بهره‌وری کل عوامل تولید عبارت است از نسبت ستانده خالص (ارزش افزوده) به مجموع ورودی‌های هزینه نیروی کار و موجودی سرمایه.
برای به دست آوردن ستانده خالص، کالاها و خدمات واسطه‌ای خریداری شده از ستانده کل کسر می‌گردد. باید توجه داشت که در این سنجه تنها ورودی‌های نیروی کار و موجودی سرمایه مد نظر قرار می‌گیرد.



بهره‌وری کل TP

بهره‌وری کل عبارت است از نسبت ستانده کل به مجموع تمامی عوامل ورودی. بر این اساس سنجه بهره‌وری کل منعکس کننده تاثیر کلیه ورودی‌ها بر تولید ستانده می‌باشد.
- در کلیه تعاریف فوق، ستانده و داده(ها) به شکل فیزیکی یا ارزشی آن بیان می‌گردند، که در صورت استفاده به شکل ارزشی، جهت محاسبه ارزش واقعی آن، به قیمت ثابت سال پایه تبدیل می‌گردند.
- تبدیل مزبور به سال پایه، از طریق تقسیم مقادیر ارزشی ستانده و داده(ها) بر شاخص‌های تعدیل کننده انجام می‌گیرد. به عبارت دیگر اثر تبدیل ارزش ستانده و داده(ها) به ارزش سال پایه، جهت حذف اثرات تغییر قیمت انجام می‌پذیرد تا تنها تغییرات فیزیکی ستانده و داده(ها) در هر یک از نسبت‌های بهره‌وری مد نظر قرار گیرد.